Maayke Schuitema bij Project 2.0, Galerie voor Moderne Kunst, Noordeinde Den Haag

Guts and glory.

Ik schreef eerder een ongepubliceerd stuk over de schilderes Maayke Schuitema, met de titel ‘Guts, met een guts.’, want in haar werk neemt de linosnede een belangrijke plaats in, gegutst dus. Het engelse woord ‘guts’ heeft de dubbele betekenis van lef en ingewanden. De uitdrukking luidt ‘No guts, no glory’, klef vertaald; wie niet waagt, wie niet wint. Feitelijk is het; geen lef, geen glorie. Maar vooral in ‘Spit out your guts.’, in die laatste uitspraak zijn het duidelijk de ingewanden, je binnenste dat naar buiten moet komen. Lef en ingewanden, die gaan blijkbaar samen. Voorzichtigheid is geboden, want onderbuikgevoelens en clichés liggen daar op de loer. Sterk sentiment en zoetigheid. Daaraan ontsnapt het werk van Maayke Schuitema. De juiste balans tussen de verschillende beeldelementen maken het werk sterk en helder gefomuleerd. Zij kiest resoluut voor de schoonheid, het verheffende van de kunst. Haar onderwerp, de positie van de vrouw in haar rollen, is simpel, maar daarmee niet zonder complexiteit. Die rollen zijn immers divers en soms onverenigbaar. Moeder, vrouw en eega, dochter en vriendin, carrierevrouw zijn in één en dezelfde persoon gevat. De sterke vrouw. Er is een mate van abstractie, door de lijnvoering in de figuur en in het gedoseerde sentiment. Het werk lijkt tegen de pictografie van reklame en met name dan van de vrouw in de media aan te schuren. Affiche. Zorgvuldig geschilderde affiche. Een schilderij van een affiche dan?

Maayke Schuitema; ‘Mijn werk verhoudt zich tot de schilderkunst, het zijn schilderijen, terwijl mijn referenties fotografie, affiches, typografie enz. zijn. Maar in mijn werk poog ik dat tot een schilderij te verheffen. Mijn werk werd ooit geduidt als tussen Warhol en Schiele in. Dat wil ik, Schiele met die handen en de doorzichtige lijven, door lichaam en ziel heenkijken. Die te grote handen en voeten, van een triestheid, zo mooi. En dan de wegwerpkunst van Warhol. De kracht van de herhaling.’

Het duidelijk omlijnde onderwerp, de sterke vrouw, in combinatie met doorzettingsvermogen en een hoog kwaliteitskeurmerk maken van haar werk kunst.

Maayke Schuitema heeft een zuiver ontwikkeld sociaal gevoel. Haar mededogen gaat uit naar de verschoppeling, de psychiatrisch patiënt en de nodeloos zwanger geraakte zestienjarige scholiere. Haar opvattingen getuigen van een ethisch besef. Haar positie is duidelijk. Het humanisme, de mens. Tegelijk is er een beperking tot haar eigen rol, die van de vrouw, in dat krachtenspel. In haar werk is de ‘sterke’ vrouw, autobiografisch opgevat, het onderwerp, het is een door Maayke Schuitema ontwikkeld begrip dat verder invulling krijgt door haar werk één voor één te beschouwen. In die vergelijking blijkt de vrouw sterk, maar tegelijk kwetsbaar. Maayke Schuitema portretteert haar naakt, ontwapenend, als een sociaal wezen met innige betrekkingen tot de buitenwereld. Het zijn momenten van het functioneren in de basic rollen van haar sexe, moeder, dochter, vrouw, artiste, zuster.

Beeldend vertaald zijn drie werkelijkheidservaringen/realiteiten (lelijk woord) afzonderlijk zichtbaar. De eerste werkelijkheid is de linosnede, het is de vrouw zelf, in het harde contrast van zwart-wit neergezet. Bedenk het is een spiegeling en een portret. Een abstractie in emotief lijnenspel. De tweede ervaringswereld is het uitgewerkte realisme, bijvoorbeeld van de vissen of het kind. Het is bewust gekozen, het toont de betrekking tot de buitenwereld, de realiteit van de vrouw in haar relatie tot het leven. Verse vis, een zuigeling en de frisse geur. Vruchtbaarheid. Het derde niveau is abstract, namelijk in het woord of de tekstinhoud werkzaam. Tekst is ook typografisch als beeldelement opgevat, en tegelijk een term die duiding geeft, bijna pamflettair. De letters zijn weer hard, uit een sterk font opgebouwd, met kracht zoals in de lino, en de woorden kunnen wreed zijn in hun betekenis? Het woord is een vloek, een schreeuw of een term. De relatie tussen de elementen op het doek wordt door de term benoemd en het is tegelijk de titel van het werk. Mamaman. New Mother. Shut up, I’m thinking. Leading Lady. Think Big. Mijn Zoon. Dreamer. More Attention. Mede door de zorgvuldige compositie is de grootst mogelijke eenheid veroverd. Het is door elkaar heen gewerkt en beeldend streeft het werk naar het algemene uit te drukken, geen ‘petit histoire’, maar de grootse momenten. Voor iedereen invoelbaar en gelijk. Een beeld en een woord.

Ik zie in haar werk een punkachtige kwaliteit in de directheid van de linoleumsnede, die referentie wordt versterkt door het gebruik van letters, woorden, kreten of slogans. Naast de betekenis van het woord, hebben de letters in hun vormelijke kracht een belangrijke rol. Het woord is compositioneel én inhoudelijk gebruikt. In de laatste werken zijn de woorden behoorlijk groot. De letters worden heel bewust gekozen voor de vorm, de typografie, en in een omslachtige techniek vervaardigt.

Haar sterke vrouw toont haar gevoelsleven, haar innerlijk leven, haar ‘guts’, daarvoor is moed nodig en de morele kracht om de mogelijke twijfel, angst of trots te tonen. Naakte waarheid van menselijk sentiment. De schilderijen verbinden het innerlijk en de omgeving, en daartussen is een bijzondere relatie te zien in haar werk.

In gesprek met de kunstenares blijkt de ‘sterke’ vrouw soms van twijfel vervuld. Het is beslist geen radeloosheid, maar de twijfel ontstaat uit de oprechte noodzaak om de talloze keuzes zorgvuldig af te wegen. Twijfel is ook functioneel bij het scherpstellen van het innerlijke oog, de verbeelding. Want de ‘sterke’ vrouw is een beeld, een streven. Het beeld doemt eerst voor haar ‘geestesoog’ op. Dat klinkt gewichtig, maar het is de waarneming van een fantasie, de inspiratie.

Maayke Schuitema; ‘...Alles is mogelijk, maar het is vaak mooier in je hoofd. Dan is het dát wat het is. Het werk is in dat opzicht ook frustrerend. Een helder beeld in mijn hoofd is nog geen schilderij.’

Maayke Schuitema toont in haar werk de verschillende stadia in het leven, die voor de vrouw vormend zijn. Bepaalde karaktereigenschappen lijken gekoppeld aan die stadia. Er is een ontwikkeling zichtbaar. Over het recente werk zegt Maayke Schuitema herhaaldelijk dat het persoonlijker is geworden. Jeugd en kracht. Volwassenheid en ervaring. Ouderschap en verantwoordelijkheid. Ouderdom en wijsheid. Nobele gedachten. Er lijkt een soort van schema te zijn, van fases, verbonden aan thema’s. Groei.

Los daarvan moet de vrouw ongenaakbaarheid en stijl hebben. Schoonheid uitstralen. Een voorbeeld zijn, een sterke vrouw.

Haar werk is een opmerkelijk soort hybride in de schilderkunst, aangezien het bestaat uit verschillende technieken, die door elkaar heen toegepast worden. Het werk is pamflettair, typografie speelt een rol. Hard door de zware lijnen, affiche gevoel. Maayke Schuitema ontwikkelde haar eigen techniek. Daarin zijn vier elementen beeldbepalend. De linoleumsnede, het woord of de tekst (typografie), en de reëele figuratie, getekend/geschilderd. Deze eerste drie zijn ‘realiteiten’ zoals hierboven beschreven. De vierde is de achtergrond. Een bewerkelijke en subtiele doorschijnende achtergrond. De huid van het schilderij.

Maayke Schuitema; ‘Het grafische is alles tussen wit en zwart, ik gebruik heel veel kleur in het grijs, allemaal lagen, wit en papier, transparanten, ik maak een schildershuid die leeft.’

Tezamen vormen die elementen het schilderij. Maayke Schuitema; ‘Ik breng dat zo perfect mogelijk in balans.’ Koorddansen op de sentimenten, het ‘karakter’ van gevoel tot uitdrukking brengen, dat is haar werk.

Allart Lakke, september 2009.